در دوران امام صادق ( ع ) مدينه و كوفه دو مركز مهّم فقاهت بشمار مىرفتند . در اين ميان مدينه ، به عنوان پايگاه علم و مركز تجمع اصحاب پيامبر ( ص ) و خاندان آن حضرت و نيز تابعين ، از جايگاه ممتازى برخوردار بود و مردم از سرتاسر بلاد اسلامى براى فراگيرى مسائل روزمرّه و مورد ابتلاى خود بدانجا مراجعه مىكردند و از فقها كسب تكليف مىنمودند . آنان نيز طبق فتوا و رأى خود ، مسائل را پاسخ مىدادند . تفاوت مهّم و اساسى كه بين فقهاى حجاز و عراق وجود داشت اين بود كه فقهاى حجاز همچون مالك ، شافعى و احمد بن حنبل در فتواهاى خود بيشتر بر احاديث تكيه مىكردند ، از اين رو ، « اصحاب حديث » ناميده شدند ؛ ولى فقهاى عراق مثل ابو حنيفه ، ابو يوسف قاضى ، محمد بن حسن شيبانى و . . . ، مبناى فتواهاى خود را قياس و استحسان قرار داده بودند ؛ از اين رو به « اصحاب رأى » معروف شدند . و بدين ترتيب دو جناح عمدهء فقهى در جامعهء اسلامى پديد آمد . اختلاف و كشمكش بين اين دو جناح به حدّى شديد بود كه هر يك ، ديگرى را متهم به بى دينى و كفر مىكرد . دستگاه حكومت نيز به اقتضاى مصالح خود ، همواره بر اين اختلافات دامن مىزد و هر زمان ، از جناحى جانبدارى مىكرد . البته هر يك از دو جناح ياد شده در ميان خود به تعداد نفرات صاحب‌نظر در مسائل فقهى ، دچار اختلاف و پراكندگى بودند و هر فرد براى خود ، مكتب و مسلك خاصى داشت . جهت گيرى عمومى مسلكهاى فقهى موجود ، وابسته بودن همهء آنها به دستگاههاى حكومتهاى غاصب زمان خود و ضدّيت با مكتب فقهى اهل بيت بود . اين فقيهان در موارد بسيارى حقيقت را فداى مصلحت دستگاه خلافت ساخته و در برابر بهاى ناچيزى حكم خدا را تحريف و دگرگون مىكردند . امام صادق ( ع ) و تبيين و گسترش فقه ناب در مقابل جريان فقهى وابستهء يادشده ، مسلك اصيل و امين ديگرى به مرجعيّت الهى امام صادق ( ع ) در جريان بود كه به هيچ تشكيلات سياسى وابسته نبود و هيچ مصلحتى